حسن حسين زاده شانه چى
225
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
جانشينى ايشان به جاى امام يازدهم تأكيد مىكرد و مىكوشيد ضمن اثبات امامت آن حضرت ، مسألهء غيبت را بهعنوان امرى مطرح كند كه براساس خواست و ارادهء الهى صورت گرفته است و سرانجام آن تعلق به ارادهء خداوند دارد و همچنين نيابت خود از جانب امام دوازدهم عليه السّلام را به آنان اعلام مىكرد . وى همچنين در پارهاى موارد ، بر وجود جانشين امام عسكرى عليه السّلام تصريح مىنمود . فردى از اين موارد زمانى بود كه يكى از شيعيان دربارهء جانشين امام عسكرى عليه السّلام از او سؤال كرد و وى در جواب ، پاسخ داد : امام عسكرى درگذشت ولى جانشينى در ميان شما گذاشت كه گردنش اين گونه ( اشاره به گردن خودش ) است « 1 » . و سپس اندازهء گردن خود را نشان داد ، به نشانهء اينكه آن حضرت به سن رشد رسيده است . اين سخن ضمن تصريح بر وجود جانشينى براى امام يازدهم ، اشاره به اين دارد كه وى آن حضرت را مشاهده كرده و با او در ارتباط است . او در جاى ديگرى نيز چنين اظهار كرده بود : صاحب اين امر هر سال در مناسك حج شركت مىكند و مردم را مىبيند و آنها را مىشناسد درحالىكه مردم او را مىبينند ولى نمىشناسند . « 2 » او همچنين مىگفت كه امام را در كنار كعبه ديده است كه پردهء كعبه را به دست گرفته ، دعا مىكند تا خداوند انتقام او را از دشمنانش بستاند « 3 » و بدين ترتيب مسألهء ولادت و حيات امام دوازدهم را به وضوح براى شيعيان و افراد قابل اعتماد بيان مىكرد تا اضطراب و تشويش پديد آمده در اذهان شيعيان را كاهش دهد . اما مشكل بزرگ محمد بن عثمان مسألهء مدعيان دروغين نيابت و بابيّت بود .
--> ( 1 ) . همان ، ص 435 . ( 2 ) . ر ك : همان ، ص 440 ، احاديث 7 - 10 . ( 3 ) . همان .